Kolektiboa berreskuratzea: mugikortasun iraunkorrari buruzko hausnarketa
(David Hoyosen hitzaldiaren laburpena)
Instituzioen diskurtsoetan iraunkortasuna nagusi den arren, politika publikoek logika tradizional batean oinarritzen jarraitzen dute: eskariaren igoerari erantzutea azpiegitura berriak eraikiz. Mugikortasun iraunkorrari buruz hitz egiten hogeita hamar urte baino gehiago eman ondoren, errezeta zaharrentzako etiketa berria izaten jarraitzen du.
Hitzaldiaren ardatz nagusietako bat azpiegitura handiak zalantzan jartzea izan zen, mugikortasun arazoetarako irtenbide saihestezin gisa aurkeztu ohi direnak, hala nola AHTa edo Lamiakoko ibai azpikoa. Hoyosek azpimarratu zuen beharrezkoa dela ekimen horien ebaluazio zorrotzak egitea, kontuan hartuz ez bakarrik izan ditzaketen onurak, baita ingurumen eta gizarte kostuak ere.
Gizateriak dagoeneko gainditu ditu zientzialariek identifikatutako bederatzi muga planetarioetatik zazpi; Euskadik, berriz, mendekotasun handia du erregai fosilekiko. Testuinguru horretan, joan etorri motorizatuen etengabeko hazkundean oinarritutako mugikortasun ereduak sustatzen jarraitzea ez da bateragarria benetako trantsizio ekologikoarekin.
Egoera bereziki garrantzitsua da kontuan hartzen badugu garraioak Euskadiko berotegi efektuko gasen % 38 isurtzen duela.
Arazoaren dimentsioa soziala ere bada. Ingurumen inpaktuetatik haratago, gaur egungo mugikortasun ereduak desberdintasun nabarmenak sortzen ditu. Biztanleriaren zati handi batek ez du ibilgailu propiorik edo gidabaimenik, eta egoera horrek mugatu egiten du enplegura, hezkuntzara, osasunera eta parte-hartzera duen sarbidea, lurraldea automobilaren arabera diseinatuta baitago. Hoyosek esan zuenez, autoarekiko mendekotasunak ez ditu joan-etorriak antolatzen bakarrik; pertsonen bizi-aukerak ere baldintzatzen ditu.
Errealitate horren aurrean, bere proposamenak ikuspegiaren aldaketa sakon baten alde egin zuen. Mugikortasuna ez da ingeniaritza arazo edo zirkulazioaren kudeaketa gisa soilik ulertu behar, baizik eta hirigintza , ekonomia eta kultura eredu jakin baten emaitza gisa. Mugitzeko beharra murriztea da, beraz, lehentasunezko helburua. Horretarako, ezinbestekoa da lurralde plangintzan jardutea, hiri trinkoak sustatzea, etxebizitza, enplegua eta zerbitzuak hurbiltzea eta hurbiltasunean oinarritutako bizimoduak bultzatzea.
Ikuspegi alternatibo horretan, mugikortasun aktiboa —oinez ibiltzea eta bizikletaz mugitzea— da hierarkian lehena, eta, ondoren, kalitatezko garraio publikoa, funtsezko zerbitzu gisa pentsatua. Errepideen ahalmena handitzea ez da jada erantzun automatikoa izango, eta azken baliabideko neurri bihurtzen da. Hala, irisgarritasunak mugikortasuna ordezkatzen du plangintzaren irizpide nagusi gisa: garrantzitsuena ez da kilometro gehiago egitea, baizik eta eguneroko beharretara joan-etorri gutxiagorekin eta ingurumen inpaktu txikiagoarekin iritsi ahal izatea.
“Automobilaren ideologia soziala” ere aipatu zuen. Autoa askatasun indibidualaren sinbolo gisa aurkeztu izan da historikoki, baina bere orokortzeak mendekotasun estrukturala, auto pilaketak, hiri sakabanaketa eta espazio publikoaren galera eragin ditu. Automobil parkearen elektrifikazioa ere, emisioak murrizteko beharrezkoa izanik, ez da nahikoa hiri espazioaren okupazioa, ezbehar tasa edo lurralde zatikatzea bezalako arazoak konpontzeko.
Zerumuga gisa, bestelako hiri bat marraztu zuen: auzoak giza eskalan, garraio kolektiboa mugikortasunaren bizkarrezur gisa, oinezko eta bizikleten protagonismoa eta espazio publikoaren berreskurapena bizikidetzarako leku gisa. Hala, mugikortasun iraunkorra ez zen ingurumen kontu gisa soilik agertu, baita gizarte kohesiorako, berdintasunerako eta hirirako sarbidearen demokratizaziorako tresna gisa ere.
Ondorioa argia izan zen: benetako mugikortasun jasangarri baterako trantsizioak errekuntza ibilgailuen ordez elektrikoak jartzea edo azpiegitura berriak eraikitzea baino askoz gehiago eskatzen du. Lehentasun kolektiboak berrikustea, lurralde eredua aldatzea eta guztiona denari protagonismoa itzultzea eskatzen du. Azken batean, kolektiboa berreskuratzea, XXI. mendeko mugikortasunaren printzipio gidari gisa.